2014-06-23

Miedź i stopy miedzi w instalacjach wody pitnej – uwaga na jakość materiału!


Wymagania odnośnie instalacji wodny pitnej są wyższe niż wobec innych instalacji sanitarnych. Oczekujemy, że materiał, z którego zostaną wykonane zapewni nie tylko idealną szczelność połączeń i oszczędność energii, ale również nie wpłynie negatywnie na jakość wody – jej skład, smak, zapach i kolor. 

Oczywiście najniebezpieczniejsze zmiany dotyczą parametrów niezauważalnych podczas codziennego użytkowania (np. zmiana parametrów chemicznych wody, pojawienie się w niej bakterii), dlatego powinniśmy szczególny nacisk położyć na zapobieganie takim zmianom poprzez stosowanie odpowiednich, wysokiej jakości materiałów.

Woda docierająca do naszych mieszkań wodociągiem miejskim jest na różnych etapach wielokrotnie sprawdzana i testowana. Niestety nie oznacza to, że jako użytkownicy możemy czuć się bezpiecznie. Wszystko zależy od domowej instalacji wody pitnej – może ona zarówno poprawić parametry wody jak i prowadzić do jej wtórnego zanieczyszczenia. Zanieczyszczenie to polegać może zarówno na uwalnianiu substancji z materiału instalacyjnego (np. jonów cynku, miedzi czy żelaza) jak i odrywaniu substancji gromadzących się w rurach lub urządzeniach instalacyjnych.

Miedź i jej stopy w instalacjach 

Miedź jest często i chętnie stosowanym materiałem w różnego typu instalacjach sanitarnych i grzewczych, w tym szczególnie w instalacjach wody pitnej. Dlaczego? 

  • jest odporna na korozję
  • jest też odporna na wysoką i niską temperaturę oraz zmiany ciśnienia
  • jest materiałem długotrwałym, odpornym na starzenie się
  • jest materiałem ekologicznym, w 100% przetwarzalnym
  • ma właściwości bakteriostatyczne, czyli zapobiega rozmnażaniu się mikroorganizmów naturalnie występujących w wodzie
  • jest uniwersalnym materiałem instalacyjnym – łatwym w montażu, poddającym się różnorodnym technikom łączenia 

Jony miedzi w wodzie pitnej

Przedostawanie się jonów miedzi pochodzących z instalacji miedzianych do wody niekoniecznie musi być zjawiskiem niepożądanym. Zarówno niedobór jak i nadmiar miedzi w diecie jest szkodliwy. Niewielkie stężenie jonów miedzi w wodzie zapobiega chorobom wywołanym niedoborem tego pierwiastka (np. choroba Menkesa, anemia) a dodatkowo hamuje rozwijanie się w niej niebezpiecznych bakterii. W Polsce dopuszczalne stężenie jonów miedzi w wodzie pitnej pochodzącej z instalacji miedzianych wynosi 2mg/l (wg. Rozporządzenia Ministra Zdrowia).

Nadmierne natężenie jonów miedzi w wodzie może być skutkiem źle zaprojektowanej i/lub wykonanej instalacji, niewłaściwego łączenia materiałów (np. stali z miedzią), nie zabezpieczenia instalacji przed zanieczyszczeniami z sieci wodociągowej. 

Mosiądz w instalacjach

Najpopularniejszych stopem miedzi wykorzystywanym do produkcji elementów instalacyjnych (armatury, złączek) jest mosiądz, czyli stop miedzi z domieszką (maksymalnie 45%) cynku. Dzięki domieszce tego drugiego pierwiastka jest on twardszy niż czysta miedź, a ponieważ w stanie roztopionym jest rzadki można wykonać z niego bardzo precyzyjne odlewy. 

Największe zagrożenie dla naszego zdrowia wynika ze stosowania w instalacjach, przede wszystkim wody pitnej, mosiądzu zawierającego domieszkę lekkich metali (tzw. oszukany mosiądz). Z materiału takiego mogą podczas eksploatacji uwalniać się niebezpieczne dla zdrowia związki, np. jony ołowiu.

Stosowane w instalacjach wodnych mosiądze powinny być też odporne na odcynkowanie (oznaczone literami DZ lub DZR). Jest to zjawisko polegające na usuwaniu ze stopu cynku i pozostawaniu gąbczastej miedzi, co z kolei znacznie obniża wytrzymałość mechaniczną wyrobu i jego szczelność. Ryzyko odcynkowania mosiądzu zależne jest od jego mikrostruktury, składu procentowego stopu (niska zawartość miedzi sprzyja temu procesowi!), rodzaju wody (niekorzystny wpływ ma tutaj woda kwaśna) oraz rośnie wraz ze wzrostem temperatury pracy instalacji (a więc np. w instalacji wody ciepłej). Ponieważ ponad 70% wód wodociągowych w kraju potencjalnie może wywoływać odcynkowywanie mosiężnych instalacji, należy szczególnie zadbać o jakość wybieranego mosiądzu.

Mosiądze są też narażone na tzw. korozję naprężeniową, powodującą zjawisko pękania mosiężnych zaworów i kształtek. Ryzyko tej korozji uzależnione jest od współwystępowania trzech warunków: 

  • podatnego na ten rodzaj korozji materiału
  • występowania naprężeń rozciągających
  • pracy w środowisku korozyjnym 

Naprężenia mogą powstawać (ale również być eliminowane) na etapie produkcji, jak i montażu (tutaj naprężeń nie da się już usunąć). Ponieważ mosiądze należą do materiałów podatnych na tego typu korozję, a jednocześnie nie mamy możliwości znacznego obniżenia korozyjności wody należy zadbać, żeby nie nastąpił trzeci niezbędny do zaistnienia zjawiska warunek, a więc nie powstały naprężenia w materiale. Wybierajmy zaufanych producentów ale i instalatorów – korozję może spowodować łączenie instalacji na siłę przy użyciu nadmiernej ilości pakuł czy taśmy teflonowej.

Wszelkie szczegółowe zalecenia dotyczące instalacji miedzianych i wykonanych ze stopów miedzi zawierają normy oznaczone symbolami PN-EN ( a więc normy krajowe opracowane na podstawie norm europejskich) o numerach: PN-EN 1254-6:2013-0, PN-EN 1254-8:2013-04, PN-EN 12451:2012P, PN-EN 12452:2012P. 

Najbardziej niebezpiecznym dla zdrowia zanieczyszczeniem materiałów instalacyjnych wykonanych z miedzi i ich stopów – mosiądzów i brązów - jest ołów. Ołów jest bardzo szkodliwym dla zdrowia metalem ciężkim pojawiającym się w wodzie pitnej, która miała kontakt z instalacją wodociągową wykonaną przy użyciu elementów zawierających nawet śladowe ilości tego pierwiastka. Ołów na trwale się wbudowuje w kości – z których jest praktycznie nieusuwalny - w ten sposób wpływa destrukcyjnie na zdrowie przez całe nasze życie. Metal ten odkłada się również w tkance nerwowej, powodując wiele objawów neurologicznych – najłagodniejsze to bezsenność i osłabienie. Zatrucie ołowiem powoduje jest przyczyną uszkodzenia wątroby i nerek.

Obecnie dopuszczalna zawartość ołowiu w wodzie nie może przekroczyć wartości maksymalnej 0,01 mg/l. Uznani producenci złączek i armatury stosują do produkcji elementów instalacji wodnych wyłącznie materiały bezołowiowe. 

Potencjalnie niebezpiecznymi elementami instalacji wodnych ze względu na nieprawidłowy skład stopów miedzi jak i zanieczyszczeń miedzi mogą być: rury miedziane, kształtki i łączniki do rur miedzianych, kształtki i łączniki mosiężne, elementy armatury wodnej wykonane z mosiądzu: manometry, reduktory ciśnienia, filtry, zawory oraz baterie łazienkowe i szczególnie baterie kuchenne.

Podsumowując – na elementach instalacji wody pitnej, a więc złączkach, kształtkach, rurach, armaturze, bateriach – nie warto oszczędzać. Jakość materiału i jego skład jest często niemożliwy do oceny gołym okiem, powinniśmy więc zwracać uwagę na atesty, aprobaty techniczne, certyfikaty zgodności z polską normą. Jest to o tyle ważne, że materiał będzie miał wpływ nie tylko na trwałość i szczelność instalacji, ale również na zdrowie nasze i naszych bliskich. Pytajmy sprzedawców o godnych polecenia producentów, spełniających wszelkie powyższe wymagania.


Powrót do Wiadomości

Porady

Baterie łazienkowe

Bateria termostatyczna – jak działa? Czy warto kupić? Termostat w baterii termostatycznej odpowi...

więcej

Ceramika łazienkowa

Ceramika łazienkowa – z jakich materiałów może być wykonana? Ceramika łazienkowa, czyli umywalki...

więcej

Grzejniki łazienkowe

Jakie grzejniki łazienkowe są najpraktyczniejsze? Praktyczne grzejniki łazienkowe oprócz funkc...

więcej